Wybory w Polsce

Wikipedia:Weryfikowalność
Ten artykuł od 2009-12 wymaga zweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
System prawny
Władza wykonawcza

Wybory w Polsce obecnie przeprowadza się dla wyboru Prezydenta RP (wybory prezydenckie), posłów na Sejm i senatorów (wybory parlamentarne), posłów do Parlamentu Europejskiego (wybory europejskie), a także radnych sejmików województw, rad powiatów i gmin oraz prezydentów lub burmistrzów miast i wójtów (wybory samorządowe)[1].

Za organizację i przebieg wyborów odpowiada w Polsce Państwowa Komisja Wyborcza wraz z jej organem wykonawczym – Krajowym Biurem Wyborczym[2].

Historia wyborów w Polsce

I Rzeczpospolita

Wybory w Polsce mają długą tradycję, od czasów pierwszego Sejmu walnego w 1493, który był przedstawicielstwem szlachty wybranej na sejmikach ziemskich; Sejm zwoływany był co 2 lata na okres 6 tygodni, sejmiki zaś wybierały po 2 posłów (związanych instrukcjami).

W czasach I Rzeczypospolitej najdonioślejsze znaczenie miał wybór monarchy, dokonywany w wyniku wolnej elekcji, zorganizowanej po raz pierwszy w 1573. Pierwszym królem wybranym w drodze wolnej elekcji był Henryk Walezy, ostatnim – wybranym w 1764Stanisław August Poniatowski. Instytucja elekcji viritim przetrwała aż do upadku państwa po III rozbiorze w 1795, będąc – obok liberum veto – w znacznej mierze przyczyną zagłady Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja przewidywała ustanowienie dziedzicznej monarchii, tron oddając dynastii Wettynów.

II Rzeczpospolita

Plakat wyborczy z 1930 roku, zachęcający do głosowania na listę wyborczą nr 1 (BBWR)

Pierwsze na ziemiach polskich demokratyczne wybory do Sejmu Ustawodawczego (powszechne, tajne, równe i bezpośrednie), z proporcjonalnym podziałem mandatów (wybory pięcioprzymiotnikowe) odbyły się 26 stycznia 1919, niedługo po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918; dekret Naczelnika Państwa o ordynacji wyborczej czynne i bierne prawo wyborcze przyznawał także kobietom – prawa wyborcze przysługiwały wszystkim obywatelom, liczącym 21 lat w dniu rozpisania wyborów, bez różnicy płci.

Konstytucja marcowa utrzymała powszechność praw wyborczych, ograniczając jedynie cenzus wieku w wyborach do Senatu: 30 lat dla czynnego, i 40 lat dla biernego prawa wyborczego. Wybory parlamentarne do Sejmu i Senatu przeprowadzono w 1922, 1928 i w 1930 (tzw. wybory brzeskie).

Konstytucja kwietniowa, wprowadzająca system prezydencki, zmieniła system wyborów na nieproporcjonalne i nie całkiem wolne – 1/3 senatorów mianował Prezydent RP. W tym systemie przeprowadzono wybory 1935 i 1938.

Wybory parlamentarne

Wybory prezydenckie

  • Wybory prezydenckie w Polsce w 1922 roku (9 grudnia)
  • Wybory prezydenckie w Polsce w 1922 roku (20 grudnia)
  • Wybory prezydenckie w Polsce w 1926 roku (pierwsze)
  • Wybory prezydenckie w Polsce w 1926 roku (drugie)
  • Wybory prezydenckie w Polsce w 1933 roku

Wybory do Sejmu Śląskiego

Referenda

Polska Rzeczpospolita Ludowa

W okresie powojennym pierwsze wybory zorganizowano w 1947 w celu wyłonienia członków Sejmu Ustawodawczego. W kampanii przedwyborczej zamordowano 140 działaczy PSL, 10 tysięcy z nich aresztowano, w tym 149 kandydatów na posłów. Same wyniki wyborów sfałszowano, oddając władzę w ręce komunistów[3]. W PRL-u ordynacja wyborcza „bez skreśleń” stwarzała jedynie pozory demokracji, preferując wyłącznie kandydatów PZPR. Wybory odbywały się regularnie, regularnie również były fałszowane.

Wybory parlamentarne w PRL-u

Wybory prezydenckie

Wybory do rad narodowych

Referenda w PRL-u

III Rzeczpospolita

Następne (częściowo) wolne wybory odbyły się 4 czerwca 1989. Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu w wolnych wyborach wybrano wszystkich senatorów oraz 35% posłów (tzw. Sejm kontraktowy), pozostałe miejsca zagwarantowane były dla PZPR i partii satelickich. Wybory te uznaje się często za początek III Rzeczypospolitej, w której odbywają się całkowicie wolne wybory pięcioprzymiotnikowe.

Frekwencja (%) w wyborach do      Sejmu,      Parlamentu Europejskiego,      samorządowych (I tura) i      prezydenckich (I tura).

Wybory parlamentarne w III RP

Wybory prezydenckie w III RP

Wybory samorządowe w III RP

Wybory do Parlamentu Europejskiego w III RP

Referenda w III RP

 Osobny artykuł: Referendum ogólnokrajowe.

Zarządzanie wyborów

Zgodnie z ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 2408), poszczególne wybory są zarządzane przez i w formie:

Wybory Zarządza Forma zarządzenia Uwagi
Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Marszałek Sejmu Postanowienie Marszałka Sejmu
Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i

Wybory do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej W przypadku skrócenia kadencji Sejmu – na mocy uchwały Sejmu albo zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

W przypadku wyborów uzupełniających do SenatuPKW podaje do publicznej wiadomości w formie obwieszczenia postanowienie na terenie okręgu, którym odbędą się wybory.

Wybory samorządowe Prezes Rady Ministrów Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów Dotyczy: rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

W przypadku wyborów uzupełniających do rady, wybory te zarządza wojewoda.

Wybory do Parlamentu Europejskiego Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

Zobacz też

Zobacz multimedia związane z tematem: Wybory w Polsce
Zobacz kategorię wiadomości w serwisie Wikinews na temat Wybory w Polsce

Przypisy

  1. Państwowa Komisja Wyborcza - Kadencja 2014-2018 [online], pkw.gov.pl [dostęp 2018-07-29]  (pol.).
  2. Państwowa Komisja Wyborcza - Strona główna [online], pkw.gov.pl [dostęp 2019-05-25]  (pol.).
  3. Komuniści fałszują wybory

Linki zewnętrzne

  • Demokracja urn – Tygodnik „Wprost”, Nr 1192 (9 października 2005)
  • Strona Państwowej Komisji Wyborczej
  • Kandydaci do Parlamentu Europejskiego. euro.wybory-pl.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-07-22)].
  • Najnowsze informacje o wyborach w Polsce
  • p
  • d
  • e
Wybory, referenda i plebiscyty w Polsce od 1918
Prezydenckie[A]
Parlamentarne
Uzupełniające do Senatu
Do Parlamentu Europejskiego
Do Sejmu Śląskiego (1922–1935)
  • 1922
  • 1930 (I)
  • 1930 (II)
  • 1935
Samorządowe
Do rad narodowych (1954–1988)
Referenda, plebiscyty
Plebiscyty
Ogólnokrajowe
lokalne
  • Referenda lokalne po 1989
Zobacz też

Urna wyborcza

  1. W latach 1922–1933 i w 1989 wyborów dokonywało Zgromadzenie Narodowe, w 1947 dokonał Sejm Ustawodawczy.
  • p
  • d
  • e
Polska – tematy i zagadnienia
Historia
Geografia
Prawo i ustrój polityczny
Demografia,
bezpieczeństwo
i życie społeczne
Kultura
Gospodarka
  • Zobacz też: wikiprojekt Polski kanon Wikipedii
Encyklopedia internetowa (aspekt w regionie geograficznym):
  • SNL: Valg_i_Polen